Viết kịch bản manifest nghĩa là viết một trang nhật ký đề một ngày trong tương lai, như thể mục tiêu bạn đang có đã là một phần cuộc sống. Người ta viết kịch bản cho một công việc mới, một lần chuyển nhà, một khoản tiết kiệm. Viết phần đẹp thì dễ. Phần có ích là bạn buộc phải chọn một thành phố và một mức lương.
Nếu bạn đã viết kịch bản vài tuần mà chẳng có gì đổi khác, nguyên nhân thường gặp là các kịch bản chưa bao giờ thành hành động, và có một nghiên cứu bên dưới gợi ý vì sao.
Viết kịch bản trong manifest là gì?
Kịch bản là một đoạn văn ngắn lấy bối cảnh tương lai. Thay vì viết “Tôi muốn chạy bán marathon”, bạn viết buổi sáng hôm sau cuộc đua: bạn đang ở đâu, đã ăn gì, ai vừa nhắn tin, đôi chân thế nào. Nó có thể là một trang nhật ký, một lá thư gửi bạn thân, hoặc đơn giản là một cảnh.
Hai điều làm nên nó. Thứ nhất, nó có ngày tháng, thường là ba đến mười hai tháng sau. Thứ hai, nó cụ thể: có địa điểm, con người, con số và những khoảnh khắc đời thường nho nhỏ. Điều đó phân biệt nó với câu khẳng định. Câu khẳng định chỉ có một dòng (“Tôi chạy bán marathon dưới 2 giờ”). Kịch bản là cả buổi chiều xung quanh dòng đó.
Nếu bạn đã giữ một nhật ký manifest, viết kịch bản chỉ là một kiểu ghi chép trong đó, không phải một thói quen riêng.
Cách viết một kịch bản manifest
- Chọn một mục tiêu. Không phải mười. Hãy chọn mục tiêu sẽ thay đổi nhiều nhất. Nếu không quyết được, câu hỏi đũa thần sinh ra đúng cho lúc này.
- Đặt một ngày thật, ví dụ “Thứ Bảy, 14 tháng 6”. “Một ngày nào đó” không cho bạn gì để lên kế hoạch.
- Mở đầu bằng một việc bình thường. “Chuông báo thức reo lúc 6:40” là câu mở hay hơn “Tôi được thăng chức”. Hãy viết về chiếc đồng hồ báo thức, đoạn đường đi làm và người đầu tiên bạn báo tin. Bạn sẽ biết được việc thăng chức có nghĩa là đường đi xa hơn hay các cuộc họp hằng tuần với người mình không ưa.
- Thêm con số và giác quan. Nếu mục tiêu là tiền, hãy viết con số. Nếu là một nơi chốn, hãy viết tên con đường.
- Cho vào một chuyện trục trặc, chẳng hạn khách hàng trả lời muộn hay lỡ chuyến xe buýt. Không có nó, kịch bản sẽ không cho bạn thấy trở ngại thật nào.
- Dừng lại sau mười phút. Một trang là đủ.
Thì quá khứ hay hiện tại là tùy gu. “Chúng tôi dọn vào nhà ngày mùng 1 tháng Năm” và “Tôi đang dỡ thùng đồ trong căn hộ mới” đều được. Hãy dùng kiểu bạn dễ tin hơn, vì kiểu nào không tin được thì bạn sẽ ngừng viết.
Hai mẫu kịch bản
Mẫu nhật ký hợp với mục tiêu về đời sống thường ngày: công việc, thói quen, nơi ở. Ghi ngày, rồi viết như bạn vẫn viết vào bất kỳ buổi tối nào.
“[Ngày]. Mình thức dậy lúc [giờ] ở [nơi chốn]. Việc đầu tiên mình làm là [hành động]. Hôm nay ở chỗ làm hoặc ở nhà, [một sự việc cụ thể]. Mình hài lòng nhất về [chi tiết]. Điều khó hơn mình tưởng: [chi tiết].”
Mẫu thư gửi bạn thân hợp với mục tiêu lớn hơn có một lộ trình, như đổi nghề. Vì bạn đang kể mình đã đến đó thế nào, bạn sẽ tự liệt kê các bước mà không cần cố.
“[Tên] ơi, cậu không tin nổi tớ đang ở đâu đâu. Sáu tháng trước tớ [bước đầu tiên]. Rồi [bước thứ hai]. Chẳng ai nói trước với tớ về [trở ngại].”
Nếu bạn không biết mình muốn gì, hãy viết một ngày thứ Ba bình thường mà bạn sẽ mừng khi có, theo từng giờ. Việc này mất khá lâu, và nó cho bạn thấy đường đi làm, những ai ở quanh bạn và những điều bạn đã thôi làm.
Một ví dụ hoàn chỉnh
Giả sử mục tiêu là rời công ty agency để làm freelance toàn thời gian. Một kịch bản nhật ký ngắn:
Thứ Ba, 8 tháng 4. Mình thức dậy lúc 7:10 mà không cần báo thức, đến giờ vẫn thấy lạ. Cà phê xong thì gọi cho chị Hạnh về dự án bao bì. Đây là khách thứ ba của mình trong quý, và là người đầu tiên đến nhờ giới thiệu thay vì mình phải đi chào. Trước bữa trưa mình xuất hóa đơn 24 triệu đồng. Sau bữa trưa là hai tiếng việc hành chính không định trước: sửa hợp đồng, viết thư nhắc thanh toán trễ. Chẳng vui gì. Bốn giờ mình đi bộ ra bể bơi. Nhìn sang tháng sau mình thấy hơi lo. Hai khách đã chốt, một khách thì chưa. Thứ Hai mình sẽ gửi đề xuất cho hai studio trong danh sách.
Những dòng đáng giữ là nỗi lo về tháng sau và việc gửi đề xuất vào thứ Hai. Còn 24 triệu đồng và chuyện được giới thiệu thì tôi sẽ cắt.
Vì sao một kịch bản hoàn hảo có thể phản tác dụng
Năm 2011, Heather Kappes và Gabriele Oettingen thực hiện bốn thí nghiệm với những người tưởng tượng một tương lai lý tưởng. Trong đó, những người hình dung một kết quả tuyệt vời sau đó kém sung sức hơn, cả qua huyết áp lẫn lời tự báo cáo, so với những người hình dung trở ngại hoặc một điều trung tính. Một tuần sau, những người mơ tưởng vui vẻ về tuần sắp tới đạt được ít mục tiêu hơn những người để tâm trí lang thang (Kappes & Oettingen, 2011, Journal of Experimental Social Psychology). Các tác giả giải thích rằng một bức tranh sống động và vui vẻ có thể khiến nỗ lực trở nên không cần thiết, như thể bạn đã đến nơi rồi.
Đó là kết quả về những tưởng tượng tích cực nói chung. Nghiên cứu không kiểm tra việc viết kịch bản, nên đừng đọc nó thành “viết kịch bản có hại”. Nhưng đó là lý do chính đáng để làm điều ngược lại: đưa một trở ngại vào mỗi kịch bản, và kết thúc bằng một bước kiểu “khi… thì…”, ví dụ “Khi uống xong ly cà phê sáng, tôi gửi hai bản đề xuất.” Nghiên cứu của Peter Gollwitzer về ý định thực hiện cho thấy những kế hoạch dạng này giúp người ta bắt đầu (Gollwitzer, 1999, American Psychologist). Hãy làm bước đó trước khi đọc lại kịch bản.
Tôi đã viết kịch bản mà chẳng có gì xảy ra. Giờ làm sao?
Đọc lại ba kịch bản gần nhất. Nếu chúng đọc như “Tôi là freelancer toàn thời gian và tôi thấy tự do”, thì đó là những dòng tít, và bạn chỉ đang diễn tập một cảm giác. So sánh: “Thứ Ba, 7:10. Khách thứ ba trong quý, đã xuất hóa đơn 24 triệu đồng, và mình vẫn chưa trả lời câu hỏi về hợp đồng của chị Hạnh.” Câu sau có ngày, có con số và có một việc dang dở, mà việc dang dở đó chính là bước tiếp theo của bạn.
Kiểm tra thêm một điều: kịch bản có phụ thuộc vào những người bạn không kiểm soát được không. “Anh ấy xin lỗi và chúng tôi quay lại với nhau” thì không thể hành động. “Mình gửi tin nhắn mà mình cứ trì hoãn” thì được. Hãy viết điều bạn làm và cách bạn phản ứng.
Rồi nhìn lại các bước tiếp theo bạn đã viết. Bạn có làm bước nào không? Hãy chính xác. Nếu kịch bản nói bạn gửi email cho hai agency vào thứ Hai, hãy kiểm tra xem bạn đã gửi chưa. Nếu kịch bản chưa bao giờ dẫn đến một email được gửi hay một cuộc gọi được thực hiện, thì việc viết đã trở thành toàn bộ mục đích.
Hãy cho nó bốn tuần: mỗi tuần một kịch bản, mỗi kịch bản kết thúc bằng một bước bạn thật sự làm. Nếu vẫn chưa làm gì khác đi, thì hoặc mục tiêu chưa đủ muốn để bạn hành động, hoặc các bước quá lớn. Hãy thu nhỏ chúng trước khi kết luận là cái nào.
Bao lâu nên viết kịch bản một lần?
Một hai lần mỗi tuần. Viết hằng ngày dễ thành chép lại cùng một cảnh với vài nét tô điểm mới. Kịch bản đầu tiên thường lộ ra các chi tiết, kịch bản thứ hai chốt chúng lại. Sau đó phần lớn chỉ còn để thưởng thức.
Những ngày khác, một danh sách ngắn có ích hơn một cảnh nữa. Đó là định dạng của phương pháp 10 mục tiêu: những dòng ở thì hiện tại, viết từ trí nhớ. Nếu chưa biết diễn đạt thế nào, bài viết mục tiêu thành câu khẳng định có nhiều ví dụ.
Tenly phù hợp ở đâu, và không phù hợp ở đâu
Tenly không được làm cho những cảnh dài cả trang. Hãy viết chúng trong sổ tay hoặc ứng dụng ghi chú.
Điều nó làm tốt là phiên bản ngắn hằng ngày: mỗi sáng bạn viết tối đa 10 mục tiêu từ trí nhớ, ở thì hiện tại, và chọn một mục tiêu đũa thần (Magic Wand). Các bản ghi cũ bị ẩn trong 30 ngày để bạn không thể chép lại, điều này tiện sau một buổi viết kịch bản, vì những chi tiết bạn vẫn nhớ sau một tuần thường là những chi tiết đáng đưa vào danh sách. Giao diện ứng dụng chưa có tiếng Việt, nhưng bạn có thể viết mọi thứ bằng tiếng Việt. Trang cách Tenly hoạt động cho thấy trọn vòng lặp mỗi ngày.
Thử ngay trong Tenly: Sáng hôm sau khi viết kịch bản, hãy viết mục tiêu từ trí nhớ mà không mở kịch bản ra. Những dòng tự quay lại với bạn là những dòng nên giữ.
Thử một kịch bản trong tuần này
Viết một kịch bản đề ngày sáu tháng sau, hẹn giờ mười phút, kết thúc bằng một bước tiếp theo. Làm bước đó trước khi đọc lại.